Kiedy i na jakich zasadach
W sytuacjach szczególnych zagrożeń, gdy zwykłe środki konstytucyjne są niewystarczające, można wprowadzić stan wojenny, stan wyjątkowy albo stan klęski żywiołowej. Następuje to tylko na podstawie ustawy, w drodze rozporządzenia podanego dodatkowo do publicznej wiadomości.[1]
Działania podjęte w stanie nadzwyczajnym muszą odpowiadać stopniowi zagrożenia i zmierzać do jak najszybszego przywrócenia normalnego funkcjonowania państwa.[1]
Trzy rodzaje stanów
Stan wojenny wprowadza prezydent na wniosek Rady Ministrów — m.in. w razie zewnętrznego zagrożenia państwa lub zbrojnej napaści.[1]
Stan wyjątkowy wprowadza prezydent na wniosek rządu, gdy zagrożony jest ustrój, bezpieczeństwo obywateli lub porządek publiczny — na czas nie dłuższy niż 90 dni. Przedłużyć go można tylko raz, za zgodą Sejmu, na najwyżej 60 dni.[1]
Rozporządzenie o stanie wojennym lub wyjątkowym prezydent przedstawia Sejmowi w ciągu 48 godzin; Sejm może je uchylić bezwzględną większością głosów.[1]
Stan klęski żywiołowej wprowadza Rada Ministrów — w razie katastrof naturalnych lub awarii technicznych — na czas nie dłuższy niż 30 dni. Przedłużenie wymaga zgody Sejmu.[1]
Granice: wybory, Konstytucja i prawa
W czasie stanu nadzwyczajnego nie można zmienić Konstytucji, ordynacji wyborczych ani ustaw o stanach nadzwyczajnych. W czasie stanu i przez 90 dni po jego zakończeniu nie przeprowadza się wyborów ani referendum ogólnokrajowego, a kadencje organów ulegają przedłużeniu.[1]
Nawet w stanie wojennym i wyjątkowym nie wolno ograniczać m.in. godności człowieka, ochrony życia, dostępu do sądu czy wolności sumienia i religii. Niedopuszczalne jest też ograniczanie praw wyłącznie z powodu rasy, płci, języka, wyznania, pochodzenia społecznego, urodzenia lub majątku.[1]