Słownik polityki i procedur

Proste wyjaśnienia pojęć, które pojawiają się w materiałach — z podstawą prawną. Pierwsze wystąpienie pojęcia w artykule prowadzi do jego definicji.

A

Absolutorium: Uchwała Sejmu oceniająca wykonanie budżetu przez rząd. Rada Ministrów w ciągu 5 miesięcy od zakończenia roku budżetowego przedkłada sprawozdanie z wykonania ustawy budżetowej; Sejm, po zapoznaniu się z opinią NIK, w ciągu 90 dni podejmuje uchwałę o udzieleniu lub odmowie udzielenia absolutorium (art. 226 Konstytucji RP).

Druk sejmowy: Ponumerowany dokument skierowany do Sejmu — np. projekt ustawy, sprawozdanie komisji albo uchwała Senatu. Numer druku pozwala śledzić przebieg procesu legislacyjnego.
Dziennik Ustaw: Urzędowy dziennik, w którym ogłasza się ustawy. Warunkiem wejścia ustawy w życie jest jej ogłoszenie, które zarządza prezydent po podpisaniu ustawy (art. 88 i 122 Konstytucji RP).

Głosowanie nad całością projektu: Końcowe głosowanie w trzecim czytaniu. Przyjęcie projektu oznacza uchwalenie ustawy przez Sejm; Marszałek Sejmu przekazuje ją następnie Senatowi (art. 121 Konstytucji RP).
Gmina: Podstawowa jednostka samorządu terytorialnego; wykonuje wszystkie zadania samorządu niezastrzeżone dla innych jednostek (art. 164 Konstytucji).

Immunitet poselski: Ochrona posła: za działalność w ramach mandatu odpowiada tylko przed Sejmem, a od ogłoszenia wyników wyborów do wygaśnięcia mandatu nie może bez zgody Sejmu odpowiadać karnie. Poseł może sam zgodzić się na pociągnięcie go do odpowiedzialności (art. 105 Konstytucji).
Inicjatywa ustawodawcza: Prawo wniesienia projektu ustawy do Sejmu. Przysługuje posłom, Senatowi, Prezydentowi RP, Radzie Ministrów oraz grupie co najmniej 100 000 obywateli mających prawo wybierania do Sejmu (art. 118 Konstytucji RP).
Interpelacja poselska: Pisemne pytanie posła do premiera lub ministra w sprawie o zasadniczym charakterze, związanej z polityką państwa (regulamin Sejmu). Odpowiedź należy się w ciągu 21 dni (art. 115 Konstytucji).

Komisja sejmowa: Organ Sejmu złożony z posłów. Według regulaminu Sejmu komisje rozpatrują i przygotowują sprawy będące przedmiotem prac Sejmu, opiniują sprawy przekazane przez Sejm, marszałka lub Prezydium Sejmu i są organami kontroli sejmowej.
Komisja śledcza: Komisja, którą Sejm może powołać do zbadania określonej sprawy. Tryb jej działania określa ustawa (art. 111 Konstytucji).
Konstruktywne wotum nieufności: Odwołanie rządu przez Sejm połączone z wyborem nowego premiera. Wniosek musi zgłosić co najmniej 46 posłów i wskazać imiennie kandydata na Prezesa Rady Ministrów; uchwała zapada większością ustawowej liczby posłów (art. 158 Konstytucji RP).
Kontrasygnata: Podpis premiera pod aktem urzędowym prezydenta, wymagany dla jego ważności; premier bierze przez niego odpowiedzialność przed Sejmem. Konstytucja wylicza akty zwolnione z kontrasygnaty — prerogatywy (art. 144).

Pierwsze czytanie: Pierwszy etap rozpatrywania projektu ustawy w Sejmie — na posiedzeniu plenarnym albo w komisji. Może zakończyć się skierowaniem projektu do dalszych prac albo jego odrzuceniem.
Poprawki Senatu: Senat w ciągu 30 dni od przekazania ustawy może ją przyjąć bez zmian, wprowadzić poprawki albo uchwalić jej odrzucenie. Sejm może odrzucić uchwałę Senatu bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (art. 121 Konstytucji RP).
Prawo łaski: Uprawnienie prezydenta do darowania lub złagodzenia kary; nie stosuje się go do osób skazanych przez Trybunał Stanu (art. 139 Konstytucji).
Projekt pilny: Projekt ustawy, który Rada Ministrów uznała za pilny. Senat ma wtedy 14 dni na rozpatrzenie ustawy, a prezydent 7 dni na podpis. Trybu pilnego nie stosuje się m.in. do ustaw podatkowych, wyborczych, ustrojowych i kodeksów (art. 123 Konstytucji RP).
Prowizorium budżetowe: Ustawa określająca dochody i wydatki państwa na okres krótszy niż rok — uchwalana w wyjątkowych przypadkach zamiast pełnego budżetu (art. 219 ust. 3 Konstytucji RP).

Referendum lokalne: Głosowanie mieszkańców wspólnoty samorządowej w jej sprawach, także o odwołaniu organu pochodzącego z wyborów bezpośrednich (art. 170 Konstytucji); zasady określa ustawa.

Skarga konstytucyjna: Środek, z którego może skorzystać każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone: skarga do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją przepisu, na podstawie którego sąd lub organ administracji orzekł ostatecznie o jego prawach lub obowiązkach (art. 79 Konstytucji RP).
Stan wyjątkowy: Stan nadzwyczajny wprowadzany przez prezydenta na wniosek rządu przy zagrożeniu ustroju, bezpieczeństwa obywateli lub porządku publicznego — na najwyżej 90 dni, z jednym przedłużeniem za zgodą Sejmu do 60 dni (art. 230).

Ustawa budżetowa: Ustawa, w której Sejm uchwala budżet państwa na rok budżetowy. Projekt może wnieść wyłącznie Rada Ministrów — najpóźniej na 3 miesiące przed rozpoczęciem roku budżetowego (art. 219, 221 i 222 Konstytucji RP).
Ustawowa liczba posłów: Liczba posłów określona w Konstytucji — 460 (art. 96). Gdy przepis wymaga obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, na sali musi być co najmniej 230 posłów; większość ustawowej liczby posłów to co najmniej 231 głosów.

Weto prezydenta: Prezydent może, zamiast podpisać ustawę, przekazać ją Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Sejm może ponownie uchwalić ustawę większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (art. 122 ust. 5 Konstytucji RP).
Wotum zaufania: Poparcie Sejmu dla Rady Ministrów, o które może wystąpić Prezes Rady Ministrów. Udzielenie wotum zaufania następuje większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (art. 160 Konstytucji RP).
Wyrok prawomocny: Wyrok, od którego nie przysługuje już zwykły środek odwoławczy. Do tego momentu obowiązuje domniemanie niewinności: każdego uważa się za niewinnego, dopóki jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem sądu (art. 42 ust. 3 Konstytucji RP).

Zapytanie poselskie: Pytanie posła w sprawie o charakterze jednostkowym, dotyczącej polityki wewnętrznej i zagranicznej rządu albo zadań administracji rządowej (regulamin Sejmu). Również na nie rząd odpowiada w ciągu 21 dni (art. 115 Konstytucji).