O czym orzeka
Trybunał orzeka o zgodności z Konstytucją ustaw i umów międzynarodowych, o zgodności ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała zgody wyrażonej w ustawie, oraz o zgodności przepisów wydawanych przez centralne organy państwowe z Konstytucją, umowami i ustawami.[1]
Bada też zgodność z Konstytucją celów lub działalności partii politycznych, rozpatruje skargi konstytucyjne i rozstrzyga spory kompetencyjne między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa.[1]
Kto może się zwrócić do Trybunału
Wniosek o zbadanie przepisów mogą złożyć m.in. prezydent, marszałek Sejmu, marszałek Senatu, prezes Rady Ministrów, 50 posłów, 30 senatorów, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego, prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, Prokurator Generalny, prezes NIK i Rzecznik Praw Obywatelskich.[1]
Organy stanowiące samorządu terytorialnego, ogólnokrajowe organy związków zawodowych i organizacji pracodawców oraz kościoły i inne związki wyznaniowe mogą wystąpić do Trybunału tylko w sprawach objętych zakresem swojego działania.[1]
Skargę konstytucyjną może wnieść każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone — gdy sąd lub organ administracji orzekł ostatecznie o jego prawach albo obowiązkach na podstawie przepisu, którego zgodność z Konstytucją skarżący kwestionuje.[2]
Prezydent może skierować do Trybunału ustawę jeszcze przed jej podpisaniem.[3]
Skład i moc orzeczeń
Trybunał składa się z 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą; ponowny wybór do składu jest niedopuszczalny. Prezesa i wiceprezesa powołuje prezydent spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału.[1]
Orzeczenia zapadają większością głosów, mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, ale Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej przepisu — nie dłuższy niż osiemnaście miesięcy w przypadku ustawy i dwanaście miesięcy w przypadku innego aktu.[1]