Pozycja Izby
Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej. Podlega Sejmowi i działa na zasadach kolegialności.[1]
Prezesa NIK powołuje Sejm za zgodą Senatu na 6 lat; ta sama osoba może zostać powołana ponownie tylko raz. Prezes nie może należeć do partii politycznej ani związku zawodowego.[1]
Kogo i jak kontroluje
Izba kontroluje działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych. Ocenia ją z punktu widzenia „legalności, gospodarności, celowości i rzetelności”.[1]
Samorządy i jednostki komunalne NIK może kontrolować pod względem legalności, gospodarności i rzetelności. Inne organizacje i firmy — w zakresie, w jakim korzystają z majątku lub środków państwowych albo komunalnych lub mają zobowiązania finansowe wobec państwa.[1]
Co trafia do Sejmu
NIK przedkłada Sejmowi analizę wykonania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej, opinię w sprawie absolutorium dla Rady Ministrów oraz informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystąpienia. Co roku przedstawia też sprawozdanie ze swojej działalności.[1]
Prezes NIK należy do podmiotów, które mogą wystąpić do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie zgodności przepisów z Konstytucją.[2]