Spór o mandaty Mariusza Kamińskiego i Macieja Wąsika: prawomocny wyrok, dwa ułaskawienia i sprzeczne postanowienia izb SN

Opracowanie AI na podstawie dokumentów wskazanych w tekście. Stan informacji: 6 listopada 2026 r. To spór o skutki prawa łaski z 2015 r. i o to, która izba Sądu Najwyższego rozpoznaje odwołania od wygaśnięcia mandatu. Status Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych jest kwestionowany — przedstawiamy rozstrzygnięcia obu izb i stanowiska stron, nie przesądzając sporu.

Najważniejsze w skrócie

• Wyrok. 20 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie (sygn. X Ka 613/23) w II instancji wymierzył Mariuszowi Kamińskiemu i Maciejowi Wąsikowi po dwa lata pozbawienia wolności za działania operacyjne CBA w tzw. aferze gruntowej z 2007 r. i orzekł wobec nich pięcioletni zakaz zajmowania stanowisk publicznych („Rzeczpospolita”, 22.12.2023).
• Ułaskawienie z 2015 r. Prezydent Andrzej Duda w piśmie do marszałka z 20 grudnia 2023 r. przypomniał, że postanowieniem z 16 listopada 2015 r. zastosował wobec nich prawo łaski „przez przebaczenie i puszczenie w niepamięć oraz umorzenie postępowania”, i uznał, że nie ma przesłanek do wygaszenia mandatów (Bankier.pl za PAP, 21.12.2023).
• Wygaszenie mandatów. 21 grudnia 2023 r. marszałek Szymon Hołownia wydał postanowienia o wygaśnięciu obu mandatów, powołując się na utratę prawa wybieralności (art. 247 § 1 pkt 2 Kodeksu wyborczego w zw. z art. 99 ust. 3 Konstytucji). Postanowienie wobec Mariusza Kamińskiego — z wygaśnięciem z upływem 20 grudnia 2023 r. — opublikowano 10 stycznia 2024 r. w Monitorze Polskim (poz. 15).
• Dwie izby SN. Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych uchyliła postanowienia marszałka 4 stycznia 2024 r. (Wąsik) i 5 stycznia (Kamiński). Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, do której marszałek przekazał odwołania, 10 stycznia nie uwzględniła odwołania Kamińskiego i wskazała, że decyzja Izby Kontroli nie jest orzeczeniem Sądu Najwyższego (Gazeta Prawna za PAP, 10.01.2024).
• Więzienie i drugie ułaskawienie. 9 stycznia 2024 r. policja zatrzymała obu polityków w Pałacu Prezydenckim, „zgodnie z nakazem sądu” (Interia). 23 stycznia prezydent ponownie zastosował prawo łaski — darował kary pozbawienia wolności i środki karne oraz zarządził zatarcie skazań (Gazeta Prawna); wieczorem obaj opuścili zakłady karne (RMF24 za PAP).
• Mandaty. 20 lutego 2024 r. marszałek postanowił o wstąpieniu na miejsce Mariusza Kamińskiego Moniki Pawłowskiej (Monitor Polski, poz. 141). Mandatu po Macieju Wąsiku nie obsadzono — według Kancelarii Sejmu wygasł, ale mógł pozostać nieobsadzony do końca kadencji (Wprost za Gazeta.pl, 29.03.2024). W postanowieniach o obsadzeniu mandatów opublikowanych w Monitorze Polskim w latach 2024–2026 nie ma mandatu po Macieju Wąsiku.

Na czym polega spór

Prezydent, Izba Kontroli Nadzwyczajnej i politycy PiS uznają, że ułaskawienie z 2015 r. — wydane przed prawomocnym wyrokiem — było skuteczne i ostateczne, bo dotyczyło czynu, a nie wyroku, więc skutki skazania nie powstały i mandaty nie wygasły. Marszałek Sejmu i Izba Pracy SN wychodzą z założenia, że mandat wygasa z mocy prawa wraz z prawomocnym skazaniem na karę pozbawienia wolności, a rozstrzygnięcia Izby Kontroli Nadzwyczajnej nie są orzeczeniami sądu. Status tej izby podważały wcześniej w wyrokach m.in. Europejski Trybunał Praw Człowieka i Trybunał Sprawiedliwości UE; jej sędziowie i część polityków uznają ją za prawidłowo powołaną.

Dalszy ciąg

• 3 lipca 2024 r. SN poinformował, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej wznowiła postępowanie zakończone postanowieniem Izby Pracy z 10 stycznia 2024 r. (II PUO 2/24), uchyliła je i umorzyła, uznając, że zapadło z rażącym naruszeniem prawa („Rzeczpospolita”, 4.07.2024).
• W kwietniu 2024 r. prokuratura postawiła obu politykom zarzut udziału w pracach Sejmu mimo sądowego zakazu (art. 244 kk). Po wyborach do Parlamentu Europejskiego w czerwcu 2024 r. zostali europosłami; 1 kwietnia 2025 r. PE uchylił im immunitety w tej sprawie (Notes from Poland).
• 16 października 2025 r. Prokuratura Okręgowa w Warszawie skierowała do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Śródmieścia akt oskarżenia przeciwko obu politykom (komunikat prokuratury). Zarzuca im niezastosowanie się do zakazu zajmowania stanowisk publicznych, orzeczonego 20 grudnia 2023 r., przez udział w obradach i głosowaniach Sejmu 21 grudnia 2023 r. oraz w posiedzeniu komisji sejmowej 28 grudnia 2023 r. (art. 244 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.). Grozi za to od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Akt oskarżenia nie przesądza o winie.

Stanowiska

• Prezydent Andrzej Duda (20.12.2023): postanowienie o prawie łaski jest „ostateczne (niewzruszalne i nieodwołalne) oraz niezaskarżalne” (Bankier.pl za PAP).
• Izba Kontroli Nadzwyczajnej SN (uzasadnienia opublikowane 19.01.2024): akt łaski z 2015 r. jest „prawnie skuteczny i ostateczny”, a jego skutków nie może znieść żadna uchwała ani wyrok sądu (Gazeta Prawna za PAP).
• Piotr Prusinowski, prezes Izby Pracy SN: „Izba Kontroli Nadzwyczajnej sądem nie jest” (Gazeta Prawna za PAP, 10.01.2024).
• Marszałek Szymon Hołownia (8.02.2024): nie ma wątpliwości, że Maciej Wąsik nie jest już posłem (Bankier.pl za PAP).
• Maciej Wąsik (5.01.2024, w Telewizji Republika): „Tak, jestem posłem” (Interia).
• Prof. Zbigniew Ćwiąkalski: marszałek „nie miał innego wyjścia”, bo w przypadku prawomocnego wyroku mandaty wygasają z mocy prawa („Rzeczpospolita”, 22.12.2023).

Czego nie wiadomo

Do 8 listopada 2026 r. nie ustaliliśmy, na jakim etapie jest proces z aktu oskarżenia z października 2025 r. Spór o skutki ułaskawienia przed prawomocnym wyrokiem nie został rozstrzygnięty w sposób uznawany przez obie strony. Osobne postępowanie wobec Mariusza Kamińskiego dotyczy działań CBA wobec otoczenia Kwaśniewskich — zob. teczkę o wniosku w Parlamencie Europejskim.