Spór o rzeczników dyscyplinarnych sędziów: odwołania, sprzeczne postanowienia SN i wnioski prokuratury

Opracowanie AI na podstawie dokumentów wskazanych w tekście. Stan informacji: 6 listopada 2026 r. To przede wszystkim spór o to, kto pełni funkcję rzecznika dyscyplinarnego. Wnioski prokuratury o uchylenie immunitetów nie są zarzutami — do ich przedstawienia potrzebna jest zgoda sądu dyscyplinarnego.

Najważniejsze w skrócie

• Przepisy. Według Prawo.pl art. 112 ustawy — Prawo o ustroju sądów powszechnych (w brzmieniu z 2018 r.) przewiduje, że rzecznika dyscyplinarnego sędziów sądów powszechnych i dwóch zastępców powołuje minister sprawiedliwości na czteroletnią kadencję, ale nie reguluje odwołania przed jej upływem. Kadencja Piotra Schaba, Przemysława Radzika i Michała Lasoty upływała w czerwcu 2026 r. (Prawo.pl).
• Odwołania. Minister Adam Bodnar odwołał Przemysława Radzika 4 kwietnia 2025 r. i Piotra Schaba 25 kwietnia 2025 r., a minister Waldemar Żurek — Michała Lasotę 29 lipca 2025 r. (daty według komunikatu prokuratury). We wrześniu 2025 r. rzeczniczką została sędzia Joanna Halina Raczkowska.
• Odwołani nie uznają decyzji. O odwołaniu Przemysława Radzika Piotr Schab mówił: „Ta decyzja pozbawiona jest jakiejkolwiek skuteczności”, a sam Radzik zapowiedział, że nadal będzie pełnił funkcję (Prawo.pl, 8.04.2025). Według prokuratury cała trójka nadal podawała się za rzeczników po odwołaniu.
• Sprzeczne rozstrzygnięcia SN. W Izbie Odpowiedzialności Zawodowej SN sędzia Wiesław Kozielewicz uznał, że odwołanie przed upływem kadencji „nie jest prawnie możliwe i skuteczne”, a sędzia Barbara Skoczkowska — że minister był uprawniony do odwołania rzeczników (Prawo.pl, 12.02.2026).
• Wnioski prokuratury. 9 października 2026 r. prokurator Wydziału Spraw Wewnętrznych PK skierował do SN wnioski o zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej Piotra Schaba, Michała Lasoty i Przemysława Radzika — m.in. za podawanie się za rzeczników po odwołaniu i (Radzik) ukrywanie akt postępowań dyscyplinarnych.

Na czym polega spór

Ministerstwo Sprawiedliwości tłumaczyło odwołania zarzutami wobec działalności rzeczników i wskazywało na lukę w przepisach. Według Prawo.pl wobec Radzika minister podał m.in. wydłużanie postępowań, bezpodstawne zawieszanie sędziów i podpisanie list poparcia dla kandydatów do — jak określiło ministerstwo — wadliwie ukształtowanej KRS; wobec Schaba — m.in. postępowania dyscyplinarne prowadzone przez rzeczników ad hoc. Odwołani i ówczesna KRS wskazywali, że ustawa zna tylko powołanie na kadencję, więc odwołanie nie ma podstawy prawnej. W efekcie na rozprawy w SN przychodzili zarówno nowi rzecznicy, jak i odwołani, a składy SN różnie oceniały, kto jest uprawniony. Ministerstwo zapowiadało uregulowanie trybu odwołania w projekcie o postępowaniach dyscyplinarnych sędziów.

Co zarzuca prokuratura

Według komunikatu z 9 października 2026 r. — to stanowisko prokuratora, a nie ustalenia sądu:

• Piotr Schab — podawanie się za rzecznika dyscyplinarnego po odwołaniu z 25 kwietnia 2025 r. i podejmowanie czynności zastrzeżonych dla tej funkcji (art. 227 w zb. z art. 231 § 1 kk).
• Michał Lasota — podawanie się za zastępcę rzecznika po odwołaniu z 29 lipca 2025 r., w tym udział w posiedzeniach SN (art. 227 w zb. z art. 231 § 1 kk).
• Przemysław Radzik — podawanie się za zastępcę rzecznika po odwołaniu z 4 kwietnia 2025 r., ukrywanie akt postępowań dyscyplinarnych wobec sędzi Urszuli Sipińskiej-Sęk i sędziego Andrzeja Krasnodębskiego przez odmowę przekazania ich rzecznikowi wyznaczonemu przez ministra oraz bezpodstawne wszczęcie trzech postępowań wobec sędziego Krasnodębskiego (art. 276, art. 231 § 1 kk).

Zgodnie z art. 80 § 2d Prawa o ustroju sądów powszechnych sąd powinien rozpoznać taki wniosek w ciągu 14 dni.

Stanowiska stron

• Piotr Schab (8 kwietnia 2025 r.): nie ma „żadnej podstawy prawnej do wydania decyzji tej treści”; powołał się na zasadę legalizmu i trójpodziału władzy (Prawo.pl).
• Przemysław Radzik: zaprzeczył, by zawieszanie przez niego sędziów było nielegalne, i zapowiedział powództwo cywilne; o argumentach ministra mówił: „to pałka używana przez Bodnara” (Prawo.pl).
• Ministerstwo Sprawiedliwości (kwiecień 2025 r.): odwołanie Schaba jest efektem zarzutów dotyczących jego działalności jako prezesa sądów i rzecznika; resort przyznawał, że w przepisach jest luka, i zapowiadał zmiany (Prawo.pl, 25.04.2025).
• Sędzia SN Barbara Skoczkowska (luty 2026 r.): brak wyraźnej regulacji był wynikiem intencjonalnego działania ustawodawcy, a w demokratycznym państwie nie może być tak, że rzecznika „nie można odwołać w żadnej sytuacji” (Prawo.pl).

Czego nie wiadomo

Do 6 listopada 2026 r. nie znaleźliśmy informacji, jak Sąd Najwyższy rozpoznał wnioski z 9 października 2026 r., ani czy weszły w życie przepisy regulujące odwołanie rzecznika dyscyplinarnego. Spór łączy się z szerszym sporem o status sędziów i KRS — zob. teczkę o KRS w 2026 r..