Prezes NBP a Trybunał Stanu: postępowanie w Sejmie i spór o wyroki TK

Opracowanie AI na podstawie dokumentów wskazanych w tekście. Stan informacji: 6 listopada 2026 r. To postępowanie w sprawie odpowiedzialności konstytucyjnej, nie karnej. Stanowisko komisji sejmowej nie jest rozstrzygnięciem: uchwałę podejmuje Sejm, a o odpowiedzialności orzeka Trybunał Stanu.

Najważniejsze w skrócie

• Wniosek. 26 marca 2024 r. grupa posłów złożyła wstępny wniosek o pociągnięcie prezesa NBP do odpowiedzialności przed Trybunałem Stanu; podpisało go 195 posłów. 24 maja 2024 r. marszałek skierował go do Komisji Odpowiedzialności Konstytucyjnej.
• Sprawozdanie komisji. 9 października 2026 r. komisja przyjęła sprawozdanie (druk nr 3199). Wnosi o pociągnięcie Adama Glapińskiego do odpowiedzialności, uznała, że „wszystkie zarzuty zgłoszone we wstępnym wniosku zostały udowodnione”, a na oskarżyciela proponuje poseł Barbarę Dolniak. Do sprawozdania dołączono dwa wnioski mniejszości o umorzenie postępowania.
• Odpowiedź prezesa i banku. Według sprawozdania prezes NBP zaprzeczył wszystkim zarzutom. Bank uważa sprawozdanie za jednostronne i stronnicze i twierdzi, że nie powinno ono być podstawą uchwały Sejmu.
• Spór prawny. Strony spierają się o skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego z 11 stycznia 2024 r. (K 23/23) i 20 sierpnia 2024 r. (K 8/24) — m.in. o wymaganą większość, zawieszenie prezesa NBP w czynnościach i samo prowadzenie postępowania przez komisję. Komisja podkreśla, że drugi z wyroków nie został opublikowany.
• Głosowanie. Marszałek Sejmu wstępnie zapowiedział je na drugą połowę listopada, bez podania dnia (XYZ, 20.10.2026). Do 6 listopada 2026 r. porządek obrad posiedzenia Sejmu zaplanowanego na 17–19 listopada nie był opublikowany w API Sejmu.

Czego dotyczą zarzuty

Według sprawozdania wstępny wniosek zarzuca m.in. „pośrednie finansowanie przez Narodowy Bank Polski deficytu budżetowego w łącznej kwocie co najmniej 144 mld zł”, interwencje walutowe bez należytego upoważnienia Zarządu NBP, skup aktywów w 2021 r. przy rosnącej inflacji i obniżkę stóp procentowych w 2023 r., którą wniosek wiąże z kampanią wyborczą. Kolejne punkty dotyczą odmowy dostępu do dokumentów NBP, w tym protokołów posiedzeń Rady Polityki Pieniężnej, informacji o prognozowanej wpłacie 6 mld zł z zysku NBP za 2023 r. przy prognozowanej — według wniosku — stracie co najmniej 17 mld zł, mechanizmu nagród kwartalnych oraz art. 227 ust. 4 Konstytucji.

Komisja zaznacza, że „nie dysponuje dowodami na formalne wywieranie presji politycznej” na RPP lub prezesa NBP w celu obniżenia stóp przed wyborami. Za kluczowe uznała to, że obniżenie stopy referencyjnej o 75 punktów bazowych „było nieadekwatne do poziomu niepewności inflacyjnej”. Szczegółowe omówienie sprawozdania: Prezes NBP przed Trybunałem Stanu? Co wnosi komisja, a co odpowiadają NBP i mniejszość.

Na czym polega spór o wyroki TK

Ustawa o Trybunale Stanu stanowi, że uchwałę o pociągnięciu do odpowiedzialności Sejm podejmuje bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, a uchwała powoduje zawieszenie w czynnościach osoby, której dotyczy (tekst jednolity).

• Wyrok K 23/23 (11 stycznia 2024 r., Dz.U. 2024 poz. 95): Trybunał zakwestionował przepis w zakresie, w jakim umożliwia zawieszenie prezesa NBP w czynnościach; według wyroku wykluczone jest pociągnięcie prezesa NBP do odpowiedzialności i jego zawieszenie większością niższą niż trzy piąte ustawowej liczby posłów, a Sejm jest zobowiązany powstrzymać się od rozpatrzenia wstępnego wniosku do czasu wykonania wyroku w drodze ustawy. Orzeczenie zapadło większością głosów; sędziowie Bartłomiej Sochański i Rafał Wojciechowski złożyli zdanie odrębne do punktu 3 sentencji, dotyczącego większości trzech piątych.
• Wyrok K 8/24 (20 sierpnia 2024 r., jednogłośnie): Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją m.in. uchwalanie przez komisję sprawozdania o pociągnięciu prezesa NBP do odpowiedzialności i obowiązkowe stawiennictwo prezesa przed komisją. Komisja wskazuje w sprawozdaniu, że wyrok ten nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, więc przepis „pozostaje częścią systemu obowiązującego prawa”.

Mniejszość komisji odpowiada, że „nie jest dopuszczalne prowadzenie postępowania tak, jak gdyby rozstrzygnięcie to w ogóle nie istniało”. NBP twierdzi, że przed uchwałą niezbędna byłaby zmiana ustawy o Trybunale Stanu, że zawieszenie nie dotyczy prezesa NBP i że zwykła większość głosów w Sejmie nie wystarczy. Spór o to, czy można prowadzić sprawę mimo wyroków TK, jest częścią szerszego sporu o skuteczność orzeczeń Trybunału — zob. teczkę o kryzysie w Trybunale Konstytucyjnym.

Stanowiska stron

• Komisja Odpowiedzialności Konstytucyjnej (9 października 2026 r.): zarzuty udowodnione, „sądem właściwym do rozpoznania wniosku jest Trybunał Stanu”. Według sprawozdania prezes nie złożył odpowiedzi w wyznaczonym terminie, a pismo NBP przekazane komisji 25 września 2024 r. komisja uznała za „swoistą (nieformalną) odpowiedź”.
• Adam Glapiński: według sprawozdania zaprzeczył wszystkim zarzutom, wskazując, że nie mają one „żadnego uzasadnienia faktycznego ani prawnego”, a jego działania były zgodne z Konstytucją i ustawami. 12 września 2024 r. mówił, że zarzuty „są motywowane politycznie”, a wszczęcie postępowania to złamanie zasady niezależności banku centralnego („Parkiet”).
• Narodowy Bank Polski (23 października 2026 r.): komisja to „organ Sejmu o charakterze politycznym”; bank zarzuca jej „jednostronną, selektywną i stronniczą interpretację zgromadzonych materiałów” (wnp.pl za PAP).
• Mniejszość komisji (posłowie PiS i Rozwoju Plus): postępowanie nie dostarczyło podstaw do pociągnięcia prezesa do odpowiedzialności; „Odpowiedzialność przed Trybunałem Stanu nie jest instrumentem parlamentarnej kontroli celowości polityki banku centralnego”. Wnosi o umorzenie.

Czego nie wiadomo

Do 6 listopada 2026 r. nie ustaliliśmy dnia głosowania w Sejmie ani tego, jaką większość uzna marszałek za wymaganą i czy uchwała oznaczałaby zawieszenie prezesa NBP w czynnościach.